सर्व राष्ट्रपुरुषांचं ‘राष्ट्रीयीकरण’ करणं गरजेचं आहे..

सर्व राष्ट्रपुरुषांचं ‘राष्ट्रीयीकरण’ करणं गरजेचं आहे..

पूर्वीच्या आपल्या खाजगी बॅंकांचं इदीरा गांधींच्या काळात राष्ट्रीयीकरण करण्यात आलं. पहिल्या फेरीत १४ व नंतरच्या काळात ५, अशा एकूण १९ बॅंकांचं राष्ट्रीयीकरण करुन त्या बॅंका राष्ट्राती संपत्ती म्हणून घोषीत करण्यात आल्या. सन १९६९ मधे ही घटना घडली.

तत्पूर्वी ह्या बॅंका खाजगी क्षेत्रात होत्या आणि आपल्या देशाच्या त्यावेळच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा असणाऱ्या शेती क्षेत्राच्या प्रगतीच्या आड त्या येत होत्या म्हणून त्यांचं राष्ट्रीयीकरण करणं आवश्यक ठरलं होतं. थोडक्यात, त्यांचं खाजगीपण राष्ट्रीय प्रगतीला बाधक ठरत होतं. ह्याला आणखीही काही कारणं असतील, परंतू ते जे काही मला सांगायचंय त्याच्याशी ती संबंधीत नसल्याने, त्या इतर कारणांचा मी इथे यांचा विचार केलेला नाही.

या बॅंकांमधे काम करणाऱ्या कर्मचारीवर्गाचीही एक खासीयत होती. म्हणजे, एकेक बॅंकेत प्रामुख्याने एकेका प्रांतातल्या माणसांचा भरणा असायचा. मी बॅंकेत नोकरीला असताना, आम्ही एकमेंकात बोलताना, त्या त्या बॅंकेच्या नांवासहीत त्यांच्यात काम करणाऱ्या लेकांचाही उल्लेख करून बोलायचो. उदा. सेन्ट्रल बॅंकेत पारशांचा भरणा जास्त होता, म्हणून ती पारशांची, महाराष्ट्र बॅंकेत आपली मराठी माणसं बहुसंख्य, म्हणून ती मराठी माणसांची, पूर्वीची देवकरण नानशी, म्हणजे देना बॅंकेत गुजराती जास्त, म्हणून ती गुजरात्यांची, तर कॅनरा बॅंकेत कारवार साईडचे शानभाग, राव, कामत वैगेरे जास्त, म्हणून ती कारवाऱ्यांची अशा पद्धतीने. या बॅंका जरी राष्ट्रीयीकृत असल्या, तरी ओळखल्या जायच्या त्या, त्या बॅंकेत काम करणाऱ्या बहुसंख्य माणसांवरून आणि प्रांतावरूनच..

आपल्या देशाच्या राष्ट्रीय पातळीवरच्या नेत्यांना आपण , नॅशनलांईज्ड बॅंकांना-जरी त्या राष्ट्राच्या असल्या तरी- जसं त्यांच्यात काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या प्रांतांवरून ओळखतात, तसं बनवून टाकलं आहे. म्हणजे बघा छत्रपती शिवाजी महाराज महाराष्ट्राचे किंवा मराठ्यांचे, राणा प्रताप राजस्थानचे किंवा राजपुतांचे, गुरु गोविंदसिंह पंजाब्यांचे किंवा पंजाबचे, डाॅ. बाबासाहेब आंबेडकर दलितांचे, स्वातंत्त्र्यवीर सावरकर ब्राम्हणांचे वैगेरे वैगेरे. ही सर्व नांव राष्ट्राला जोडणारी आहेत, ह्या सर्व विभुती स्वकीयांसाठी परचक्राविरुद्ध, समाजातील जातीयता आणि अनिष्ट रुढी-परंपरा आणि नंतर वेळोवेळी अन्यायाविरुद्ध लढल्या आहेत. देशाला पुढे नेण्यात या व अशा सर्वांचा सहभाग होता. परकीयांविरुद्ध लढताना, अन्यायाविरुद्ध लढताना, जुनाट चालीरितींचा विरोध करताना या महापुरुषांनी तेवळ आपापल्या जाती-पंथाचा किंवा प्रांताचा विचार न करता, तमाम समाज नजरेसमोर ठेवला होता.

दुर्दैवाने हे सर्व विसरून सध्याच्या काळात आपण त्यांना एकेका प्रांतात किंवा एखाद्या विवक्षित जातीत अडकवून टाकलं आहे. यात आता बॅनरबाज राजकीय पक्षांचीही भरं पडली आणि या विभुती पार रसातळाला पाठवल्या गेल्या. असं करतांना आपण त्यांची उंची छाटतोय व त्यांच्या विचारांना पायदळी तुडवतोय हे त्यांच्या अनुयायांच्या, विरोधकांच्या आणि जनतेच्याही लंक्षात येत नाहीय, हे देशाचं दुर्दैव आहे. यातून त्यातल्या त्यात महात्मा गांधी आणि स्वामी विवेकानंद मात्र नशिबवान, हे दोघं मात्र ‘स्टेट बॅंके’सारखी अखिल भारतीय ओळख मिळवण्यात यशस्वी झालेत. त्यांना प्रांत आणि भारताची खासीयत असणारी जन्म’जात’असली तरी, ते त्या पलिकडे पोहोचून ते केवळ राष्ट्रीयच नव्हेत, तर अलम जगतात भारताची ओळख झालेत.

बॅंका त्याकाळी खाजगी असल्याने देशवासीयांपेक्षा स्वत:च्या नफा-नुकसानीचा जास्त विचार करत. परिणामी राष्ट्राच्या विकासावर विपरीत परिणाम होतोय, हे पाहून श्रीमती गांधींनी त्यांचं राष्ट्रीयीकरण करून, त्या ‘राष्ट्राची मालमत्ता आहेत’ असं जाहीर करून टाकलं.

आपले वर उल्लेख केलेले व इतरही काही देशाला मोठं करण्यात योगदान असलेले महापुरूष, ही ‘राष्ट्राची गौरवस्थानं’ आहेत, ती कोणत्याही प्रांताची, जातीची किंवा पक्षाची खाजगी मालमता नाही, हे पुन्हा सर्वांनाच ठणकावून सांगायची वेळ आलेली आहे, असं मला वाटतं. या महापुरुषांचं त्या त्या जातीचं, प्रांताचं खाजगी समजलं जाणं आणि या विभुतिंचा संधी मिळताच व्यवसायातल्या करंट असेट्स व फिक्स्ड असेट्स सारखा वापर करणं (प्रत्यक्षात या महापुरुषांचे विचार लायबिलिटीसारखे वाटत असल्याने, ते कोणीच घेत नाही. संधीसाधू व्यापारी लायबिलिटी घेत नाहीत. आजचे राजकारणी आणि मतदारही संधीसाधू आहेत असं म्हटलं तर चुकू नये.) राष्ट्राच्या प्रगतीला मारक असल्याने त्यांचं पुन्हा एकदा ठणकावून ‘राष्ट्रीयीकरण’ करणं सद्यस्थितीत अत्यावश्यक आहे..!

आणखी एक. अशोक स्तंभावरील तीन सिंह आपल्या देशाची राजमुद्रा (emblem)आहे. या राजमुद्रेचा वापर घटनात्मक पदावर बसलेल्या व्यक्ती आणि काही नामनिर्देशित अधिकाऱ्यांशिवाय अन्य कुणालाही करता येत नाही. या राजमुद्रेचा दुरुपयोग आणि अपमान कुणालाही करता येत नाही, तसं केल्यास तो गंभीर गुन्हा समजला जातो. तिचा योग्य तो मान राखला जाईल असं पाहावं लागतं. राष्ट्रध्वजाचंही तसंच असतं. राष्ट्रीय प्रतिकांचा मान पाळला जाणं अत्यावश्यक असतं.

असंच काहीसं प्रावधान वर उल्लेख केलेल्या किंवा इतर कहा राष्ट्रीय विभुतींबद्दल व्हायला हवं. वरती उल्लेख केलेल्या व्यक्ती व त्यांच्या उंचीच्या इतर व्यक्ती, ही देशाची आदरस्थानं आहेत, त्यांचं स्थान राजमुद्रेपेक्षा किंवा इतर राष्ट्रीय चिन्हांपेक्षा किंचितही कमी नाही आणि म्हणून त्यांचा दुरुपयोग, त्यांचा अपमान होईल अशी कोणतीही क्रिया किंवा राजकीय किंवा कोणत्याही कारणांसाठी त्यांच्या नांवाचा वा त्यांच्या प्रतिमांचा किंवा प्रतिकांचा उपयोग कोणत्याही परिस्थितीत कोणालाही करता येणार नाही, हे ही एकदा जाहीर करणं आवश्यक झालं आहे. तसं करायचं झाल्यास त्यासाठी योग्य ती यंत्रणा निर्माण करुन त्या यंत्रणेची परवानगी घेऊनच तसं करणं कायद्याने अनिवार्य करायला हवं. या महापुरुषांचं नांव, त्यांच्या प्रतिमांचा वा प्रतिकांचा उपयोग करायचा झाल्यास, तो कशापद्धतीने करावा यासाठी स्वतंत्र ‘प्रोटोकाॅल (आचारसंहिता)’ निर्माण करण्यात यावा व त्याची काटेकोर अंमलबजावणी होईल याची दक्षता घ्यावी, असं मला सुचवावंसं वाटतं. तसं न झाल्यास कडक शिक्षा व्हावी. हे नियम या राष्ट्रपुरुषांच्या पुतळ्यांसाठीही लागू करावेत.

काल-परवा राष्ट्रवादीचे आमदार श्री. प्रकाश गजभीये यांनी विधानभवनात छत्रपती शिवरायांचा वेश धारण करुन महाराजांना अपमानित करणाऱ्या ज्या मर्कटलीला केल्या, त्यावरुन मला मी गतवर्षी लिहिलेला हा लेख पुन्हा पोस्ट करावासा वाटला. गेल्यावर्षी हा लेख मी भीमा-कोरेगांव दंगलीच्या पार्श्वभुमीवर लिहिला होता. ती पार्श्वभुमी आणि श्री. गजभीयेंचा परवाचा आचरटपणा यात फरक असला तरी, दोन्ही ठिकाणी राष्ट्राच्या गौरवस्थानांचं अवमुल्यन झालेलं आहे आणि म्हणून थोडीशी दुरुस्ती करुन हा लेख पुन्हा पोस्ट करावा असं मला वाटला. कुणीही उठावं आणि राष्ट्रपुरुषांचा मुद्दाम किंवा अनवधनाने अपमान होईल अशा प्रकारे वागावं, हे आता सहन करता कामा नये.

©️नितीन साळुंखे
9321811091

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s